Patellofemoraal pijnsyndroom: pijn rond de knieschijf

Wat is het patellofemoraal pijnsyndroom?

De naam komt van patella, de knieschijf, en femur, het dijbeen. Het patellofemorale gewricht is het gewricht tussen die twee. Het patellofemoraal pijnsyndroom is een beschrijvende naam: hij zegt waar de pijn zit en bij welke bewegingen die opkomt, maar niet waar de pijn vandaan komt. Het wordt ook wel meidenknie genoemd, maar het kan op elke leeftijd en bij zowel mannen als vrouwen voorkomen.

Rond de knieschijf liggen verschillende lagen. De knieschijf zelf is een driehoekig bot dat in de pees van de dijbeenspier ligt. Die spier aan de voorkant van het bovenbeen heeft vier delen; één ervan, de rechte dijbeenspier, begint op het bekken en loopt dus ook over de heup. Onder de knieschijf loopt de pees verder als de knieschijfpees, naar een knobbel op het scheenbeen. De achterkant van de knieschijf is bedekt met een dikke laag kraakbeen en past in een groeve aan de voorkant van het dijbeen. Aan weerszijden houden banden en stevig bindweefsel de knieschijf op zijn plek. Onder de knieschijf ligt een vetkussen, en voor de knieschijf liggen slijmbeurzen die wrijving opvangen.

Het patellofemoraal pijnsyndroom wordt in het Engels vaak runner's knee genoemd. In Nederland wordt met runner's knee of lopersknie ook vaak iets anders bedoeld: het iliotibiaal bandsyndroom, pijn aan de buitenkant van de knie, waar een lange peesplaat langs de zijkant van het bovenbeen, de iliotibiale band, over het kniegewricht loopt. Beide klachten kunnen voorkomen bij hardlopers, maar ook bij fietsers, wandelaars en mensen die niet sporten. Welke naam er ook gebruikt wordt: het gaat erom waar u de pijn voelt en wat er bij u meespeelt.

Hoe voelt het?

Mensen met het patellofemoraal pijnsyndroom merken bijvoorbeeld:

• een zeurende pijn rond of achter de knieschijf, aan één of aan beide kanten;
• pijn bij traplopen, bijvoorbeeld bij de trap af;
• pijn bij hurken, knielen, springen of opstaan uit een stoel;
• pijn of een stijf gevoel na lang zitten met gebogen knieën, zoals in de auto, de bioscoop of het vliegtuig;
• pijn tijdens of na het hardlopen, bijvoorbeeld heuvel af, of bij fietsen;
• een knappend of krakend gevoel onder de knieschijf bij buigen en strekken.

Zit de pijn vooral aan de binnenkant, de buitenkant of in de knieholte, lees dan meer bij knieklachten.

Wat doet de knieschijf?

Om pijn rond de knieschijf te begrijpen, kijk ik eerst naar wat de knieschijf doet. Hij heeft verschillende taken, die bij bijna elke beweging van de knie samen meedoen.

Een van die taken is de dijbeenspier meer kracht geven. Doordat de knieschijf in de pees ligt, loopt die pees op wat afstand van het kniegewricht. De spier krijgt daardoor een langere hefboom om de knie te strekken. Dat is nodig bij opstaan uit een stoel, traplopen, springen en bij elke afzet tijdens het lopen.

Een andere taak is het remmen van de beweging. Gaat u de trap af, een heuvel af of door de knieën, dan remt de dijbeenspier het buigen van de knie af. De knieschijf wordt dan in zijn groeve tegen het dijbeen gedrukt en geeft de kracht door. Hoe verder de knie onder belasting buigt, hoe groter die druk. Het dikke kraakbeen aan de achterkant van de knieschijf vangt dat op.

Daarvoor moet de knieschijf netjes door zijn groeve glijden. Dat doet hij niet alleen. De vorm van de groeve, de banden en het bindweefsel aan weerszijden en de vier delen van de dijbeenspier houden hem samen op koers. Daarbij werken ze samen met andere spieren: de bil- en heupspieren bepalen hoe het bovenbeen onder de knieschijf staat en draait, en de spieren van het onderbeen en de voet hoe het scheenbeen meedraait.

De knieschijf als schakel in de keten

De knieschijf ligt midden in het been, tussen heup en voet. Mechanisch is hij via de dijbeenspier verbonden met het dijbeen en, via de rechte dijbeenspier, met het bekken. Via de knieschijfpees is hij verbonden met het scheenbeen, en via het bindweefsel aan de buitenkant met de iliotibiale band, die naar boven overgaat in de grote bilspier en een spier aan de zijkant van de heup (zie ook bilpijn). Wat het bovenbeen en het onderbeen onder de knieschijf doen, merkt de knieschijf, en andersom.

Doet de knieschijf een taak minder goed, dan nemen andere schakels het over. Glijdt de knieschijf minder soepel of geeft de dijbeenspier minder kracht, dan kunnen de heup en de bil bij opstaan en traplopen meer werk moeten doen. Soms gaat u ook ongemerkt anders lopen, zodat de andere knie, de enkel of de onderrug meer opvangt. Zo kan een klacht ontstaan in de heup, de onderrug of de andere knie, terwijl de knie er aan meedoet.

Andersom kan de knie ook de schakel zijn die werk overneemt. Beweegt de heup minder goed, of geven de bil- en heupspieren het bovenbeen minder stevigheid, dan kan het bovenbeen bij elke stap anders onder de knieschijf draaien. Beweegt de enkel minder ver, bijvoorbeeld na een oude verzwikking, of zet de voet anders af, dan draait het scheenbeen anders mee. En is de dijbeenspier of de iliotibiale band stugger, dan trekt die anders aan de knieschijf. De knieschijf glijdt dan anders door zijn groeve en wordt anders of zwaarder belast, en zo kan er rond de knieschijf een klacht ontstaan.

Daarnaast is er de fysiologische verbinding. De dijbeenspier wordt aangestuurd door de dijbeenzenuw. Die komt uit het onderste deel van het ruggenmerg, verlaat de wervelkolom tussen de lendenwervels en loopt via het bekken en de lies naar de voorkant van het bovenbeen. De bloedvaten die de dijbeenspier en de knie van zuurstof en voedingsstoffen voorzien en afvalstoffen afvoeren, lopen eveneens via de lies naar beneden en vormen rond de knieschijf een netwerk van kleine vaatjes. Zo hangt de knie ook via zenuwen en bloedvaten samen met de onderrug, het bekken en de lies.

Hoe botten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.

Wat kan meespelen bij pijn rond de knieschijf?

Bij pijn rond de knieschijf kijk ik naar meerdere lagen. Het kan gaan om een overbelasting van het gewricht tussen knieschijf en dijbeen, of van de pezen, het bindweefsel en het vetkussen rond de knieschijf. Maar de reden van die overbelasting kan ook in de heup, het bekken, de onderrug, de enkel of de voet liggen. Factoren die in verband worden gebracht met het patellofemoraal pijnsyndroom zijn bijvoorbeeld:

• een plotselinge toename van sport of training, zoals meer kilometers hardlopen, heuvels of springen;
• veel traplopen, hurken of knielen, bijvoorbeeld in uw werk;
• een periode van snelle groei bij jongeren die veel sporten;
• een val op de knie of een eerdere knieblessure;
• een oude blessure elders in het been, zoals een verzwikte enkel, of een periode van heup- of rugklachten.

De plek waar het pijn doet, is niet altijd de plek waar het probleem begint. Waar het bij u vandaan komt, verschilt per persoon en blijkt uit onderzoek.

Hoe ik als osteopaat pijn rond de knieschijf onderzoek en behandel

Ik begin met een gesprek over uw klachten: waar u de pijn voelt, bij welke bewegingen, en wat uw lichaam eerder heeft meegemaakt, zoals een val, een blessure, een operatie of een groeiperiode met veel sport.

Daarna onderzoek ik met mijn handen het hele lichaam. Ik kijk hoe de knieschijf zijn taken doet: hoe hij meeglijdt als u de knie buigt en strekt, hoe de dijbeenspier en het bindweefsel aan weerszijden hem op koers houden, en hoe het bovenbeen en het scheenbeen eronder meedraaien. Ik onderzoek ook de heupen, het bekken, de onderrug, de enkels en de voeten, en de gebieden waar de zenuwen en bloedvaten via de lies naar de knie lopen.

Ik ga op zoek naar de schakels in de keten die bij uw klacht meespelen. Met manuele technieken optimaliseer ik de samenwerking tussen spieren, pezen, botten, banden, gewrichten, zenuwen en bloedvaten. Door de oorzaak van de overbelasting aan te pakken, is het mogelijk dat de klachten herstellen en ook wegblijven. Waar nodig krijgt u persoonlijk advies, afgestemd op wat ik bij u zie.

Een afspraak duurt 40 minuten en u heeft geen verwijzing nodig. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.