Pijn in de bil en het zitbeen

Wat is bilpijn?

Met bilpijn bedoel ik pijn in het gebied tussen de onderrug en de bilplooi, van het heiligbeen tot de zijkant van de heup. Het is geen diagnose, maar een beschrijving van waar u de pijn voelt. Op die plek liggen veel structuren dicht op elkaar, in lagen.

Bovenop ligt de grote bilspier, een van de grootste spieren van het lichaam. Aan de zijkant, deels eronder, liggen de middelste en de kleine bilspier. Nog dieper liggen kleine spieren die de heup draaien, waaronder de piriformis. Onderaan zit het zitbeen: het deel van het bekken waarop u zit, met de zitbeenknobbel waar de hamstrings aan vastzitten. Tussen spieren, pezen en bot liggen slijmbeurzen, die wrijving opvangen. En door de bil lopen zenuwen en bloedvaten, waaronder de heupzenuw.

Hoe voelt bilpijn?

Bilpijn kan zich op verschillende manieren laten merken. Mensen met bilpijn merken bijvoorbeeld:

• een zeurende of diepe pijn in de bil, links of rechts;
• pijn bij het zitbeen, vooral bij lang zitten of op een harde ondergrond;
• pijn aan de zijkant van de bil en de heup, bijvoorbeeld bij liggen op die kant;
• pijn die uitstraalt naar het bovenbeen, de lies of het been;
• pijn bij lopen, traplopen, hardlopen of opstaan uit een stoel.

Straalt de pijn via de bil uit naar de achterkant van het been, soms met tintelingen of een doof gevoel, dan kan de heupzenuw geprikkeld zijn. Lees daarover meer bij ischias.

Wat doen de bilspieren?

Om bilpijn te begrijpen, kijk ik eerst naar wat de bil doet. De bilspieren hebben verschillende taken, die bij bijna elke beweging samen meedoen.

Een van die taken is de heup strekken. De grote bilspier trekt het bovenbeen naar achteren, of, als de voet op de grond staat, het bekken en de romp omhoog. Dat gebeurt bij opstaan uit een stoel, traplopen, een heuvel op lopen, springen en bij elke afzet tijdens het lopen en hardlopen. De hamstrings, die aan het zitbeen vastzitten, helpen daarbij.

Een andere taak is stabiliseren. De bilspieren doen dat niet alleen, maar samen met andere spieren: de rugspieren, de diepe buikspieren, de bekkenbodem, de liesspieren en de spieren rond de heup. Samen geven ze het bekken en de onderrug stevigheid, zodat kracht van het been via het bekken naar de romp kan worden doorgegeven, en andersom. Dat is bij elke stap nodig, op het moment dat u even op één been staat, maar ook bij tillen, draaien en lang staan.

Een voorbeeld van die samenwerking: de grote bilspier zet niet alleen vast op het bovenbeen, maar ook op het heiligbeen en op een stevige bindweefselplaat over de onderrug. Via die plaat werkt hij samen met de brede rugspier aan de andere kant van het lichaam. Zo is de bil verbonden met de rug en via de rug met de schouder. Naar beneden loopt een deel van de grote bilspier over in een lange peesplaat langs de zijkant van het bovenbeen, de iliotibiale band, die tot net onder de knie doorloopt. Zo is de bil ook verbonden met de buitenkant van de knie. Hoe de bil werkt, kan daardoor soms meespelen bij het ontstaan van klachten aan de buitenkant van de knie, zoals het iliotibiaal bandsyndroom; lees meer bij knieklachten.

De bil als schakel in de keten

De bil staat midden in de keten, tussen romp en been. Mechanisch is hij verbonden met het bekken, het heiligbeen, het bovenbeen en via de bindweefselplaat met de onderrug en de schouder aan de andere kant. Wat er in de bil gebeurt, merkt de rest van de keten, en andersom.

Doet de bil een taak minder goed, dan nemen andere schakels het over. Strekt de heup minder krachtig, dan kunnen de hamstrings of de rugspieren meer werk gaan doen om toch op te staan of af te zetten. Draagt de bil minder bij aan de stabiliteit van bekken en onderrug, dan moeten de andere spieren in die samenwerking, of de onderrug, de knie of de andere kant, dat opvangen. Zo kan een klacht ontstaan in de onderrug, de knie of het zitbeen, terwijl de bil er aan meedoet.

Andersom kan de bil ook de schakel zijn die werk overneemt. Beweegt de heup minder goed, dan kan de bil bij elke stap anders moeten werken. Bewegen het heiligbeen of de onderrug minder goed, dan kan de bil meer moeten bijdragen aan de stevigheid van bekken en onderrug. En zet de voet na een oude enkelblessure anders af, dan komen de krachten van elke stap anders in de bil binnen. De bil wordt dan anders of zwaarder belast, en zo kan er ook in de bil een klacht ontstaan.

Daarnaast is er de fysiologische verbinding. De zenuwen die de bilspieren aansturen, komen uit het onderste deel van het ruggenmerg en verlaten de wervelkolom ter hoogte van de onderrug en het heiligbeen. Samen met de heupzenuw en de bloedvaten die de bil van zuurstof en voedingsstoffen voorzien en afvalstoffen afvoeren, lopen ze door een opening in het bekken, langs de piriformis, naar de bil. Zo hangt de bil ook via zenuwen en bloedvaten samen met de onderrug en het bekken.

Hoe botten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.

Wat kan meespelen bij bilpijn?

Bij bilpijn kijk ik naar meerdere lagen. Het kan gaan om een overbelasting van de bilspieren, de pezen bij het zitbeen of een slijmbeurs in de bil zelf. Maar de reden van die overbelasting kan ook in de onderrug, het heiligbeen, het bekken of de heup liggen, of verder weg in het been of de voet. Factoren die in verband worden gebracht met bilpijn zijn bijvoorbeeld:

• lang zitten, of veel zitten op een harde ondergrond;
• een plotselinge toename van sport of training, zoals hardlopen, sprinten, heuvels of fietsen;
• een val op de bil of het stuitje;
• eenzijdige belasting, bijvoorbeeld steeds op één been staan of tillen vanuit een gedraaide houding;
• een oude blessure elders in het been, zoals aan de enkel of de knie, of een periode van rugklachten.

De plek waar het pijn doet, is niet altijd de plek waar het probleem begint. Waar het bij u vandaan komt, verschilt per persoon en blijkt uit onderzoek.

Hoe ik als osteopaat bilpijn onderzoek en behandel

Ik begin met een gesprek over uw klachten: waar u de pijn voelt, bij welke bewegingen, en wat uw lichaam eerder heeft meegemaakt, zoals een val, een blessure, een operatie of een bevalling.

Daarna onderzoek ik met mijn handen het hele lichaam. Ik kijk hoe de bil zijn taken doet: hoe de heup strekt, hoe bekken en onderrug stevigheid krijgen als u op één been staat, en hoe heiligbeen en onderrug meebewegen. Ik onderzoek ook de heupen, de knieën, de voeten en de bovenrug, en de gebieden waar de zenuwen en bloedvaten naar de bil doorheen lopen.

Ik ga op zoek naar de schakels in de keten die bij uw klacht meespelen. Met manuele technieken optimaliseer ik de samenwerking tussen spieren, pezen, botten, banden, gewrichten, zenuwen en bloedvaten. Door de oorzaak van de overbelasting aan te pakken, is het mogelijk dat de klachten herstellen en ook wegblijven. Waar nodig krijgt u persoonlijk advies, afgestemd op wat ik bij u zie.

Een afspraak duurt 40 minuten en u heeft geen verwijzing nodig. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.