Verzwikte of gekneusde enkel

Wat is een verzwikte of gekneusde enkel?

Verzwikken, verstuiken, door de enkel gaan of de enkel omslaan: het zijn verschillende woorden voor hetzelfde. De voet kantelt verder dan de banden toelaten. Kantelt de voet naar binnen (inversie), dan worden de banden aan de buitenkant van de enkel opgerekt; kantelt hij naar buiten, dan die aan de binnenkant. Bij een kneuzing gaan door de stoot ook kleine bloedvaatjes kapot; dat geeft zwelling en een blauwe plek.

Volgens VeiligheidNL waren er in 2024 in Nederland naar schatting 720.000 sportblessures aan de enkel, 13% van alle sportblessures. Bron: VeiligheidNL, Tabellenboek Sportblessures 2024.

De enkel bestaat uit lagen. De basis zijn de botten: het scheenbeen en het kuitbeen vormen samen een vork, de enkelvork, die over het sprongbeen valt. De enkelknobbels aan de binnen- en de buitenkant zijn de onderkant van die twee botten. Onder het sprongbeen ligt het hielbeen. Zo zijn er twee gewrichten: het bovenste spronggewricht, waarin de voet op en neer beweegt, en het onderste spronggewricht, waarin de voet naar binnen en naar buiten kantelt.

Om de gewrichten ligt een kapsel, versterkt met banden: aan de buitenkant drie banden tussen kuitbeen, sprongbeen en hielbeen, aan de binnenkant een brede, waaiervormige band. Over de enkel lopen de pezen van de spieren van het onderbeen, aan alle kanten, met aan de achterkant de achillespees.

Na een verzwikking of kneuzing herstelt het beschadigde weefsel in fasen. Wat er in elke fase gebeurt, leest u bij weefselherstel.

Hoe voelt een verzwikte of gekneusde enkel?

Een verzwikte of gekneusde enkel kan zich op verschillende manieren laten merken. Mensen merken bijvoorbeeld:

• pijn en zwelling rond de enkel, aan de buitenkant, de binnenkant of de voorkant;
• een blauwe verkleuring, die kan zakken tot in de voet of de tenen;
• pijn bij staan, lopen, afzetten of traplopen;
• een stijve enkel, bijvoorbeeld bij hurken, een heuvel af lopen of de eerste stappen in de ochtend;
• een onzeker gevoel, alsof de enkel kan wegzakken, bijvoorbeeld op ongelijke grond;
• een enkel die lang na de verzwikking nog stijf, dik of onzeker aanvoelt, of die steeds opnieuw verzwikt.

Wat doet de enkel?

Om een verzwikte enkel te begrijpen, kijk ik eerst naar wat de enkel doet. Hij heeft verschillende taken, die bij bijna elke stap samen meedoen.

Een van die taken is het gewicht dragen en doorgeven. Als u staat, rust het lichaam via het scheenbeen op het sprongbeen, en van daaruit op de hiel en de voorvoet. Bij lopen en springen komen de krachten van elke landing via de enkel binnen en gaan ze door naar de knie en de heup.

Een andere taak is bewegen. Bij elke stap trekt u de voet iets op, zodat de tenen vrij van de grond blijven, en bij de afzet strekt u hem. Bij hurken en traplopen moet de enkel ver kunnen buigen, zodat het onderbeen over de voet naar voren kan. En doordat de voet kan kantelen, past hij zich aan een scheve stoep of een bospad aan.

Daarnaast stabiliseert de enkel. Dat doet hij niet alleen, maar samen met andere spieren: de kuitspieren, de spieren aan de buitenkant van het onderbeen, de scheenbeenspieren en de kleine spieren in de voet, met de banden als stevige basis. Ook de spieren rond de knie en de heup helpen mee, doordat ze het been boven de voet houden. Dat is nodig bij elke stap, en bij elke landing en wending tijdens het sporten.

De enkel als schakel in de keten

De enkel ligt onderaan de keten, op de plek waar het lichaam de grond raakt. Mechanisch is hij naar beneden verbonden met de voet, en naar boven via het scheenbeen en het kuitbeen met de knie. De grote kuitspier loopt van boven de knie via de achillespees naar de hiel. En via het been is de enkel verbonden met de heup en het bekken.

Doet de enkel een taak minder goed, dan nemen andere schakels het over. Buigt een enkel na een verzwikking minder ver, dan kunnen de voet, de knie en de heup bij hurken, traplopen of hardlopen anders moeten bewegen om toch naar voren te komen. Zet de enkel minder krachtig af, dan kunnen de kuit, de hamstrings of de bil meer werk gaan doen. Geeft de enkel minder stevigheid, dan moeten de spieren rond de knie en de heup meer stabiliseren. Zo kan een klacht ontstaan in de knie, de heup, het bekken of de onderrug, terwijl de enkel eraan meedoet.

Andersom kan de enkel ook de schakel zijn die werk overneemt. Beweegt een heup of het bekken minder goed, of draait de knie bij elke stap anders, dan landt de voet anders en kan de enkel meer moeten opvangen. Beweegt de voet zelf minder soepel, bijvoorbeeld bij het afwikkelen over de grote teen, dan kan de enkel meer moeten bewegen. De enkel wordt dan anders of zwaarder belast, en zo kan er ook in de enkel een klacht ontstaan.

Daarnaast is er de fysiologische verbinding. In de banden, het kapsel en de spieren rond de enkel zitten zenuwuiteinden die steeds doorgeven hoe de enkel staat en beweegt: het gevoel voor de stand van het gewricht. Stapt u in een kuiltje, dan zorgt die informatie ervoor dat de spieren aan de buitenkant van het onderbeen op tijd aanspannen. Bij een verzwikking kunnen ook die zenuwuiteinden geraakt worden. De zenuwen die de spieren van het onderbeen aansturen, komen uit de onderrug en het heiligbeen. Bloedvaten voeren zuurstof en voedingsstoffen aan, en vocht en afvalstoffen terug omhoog, geholpen door de kuitspieren. Zo hangt de enkel ook via zenuwen en bloedvaten samen met de kuit, de knie en de onderrug.

Hoe botten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.

Wat kan meespelen bij een verzwikte enkel?

Bij een verzwikte enkel kijk ik naar meerdere lagen. Er is het moment zelf: een misstap, een landing of een klap. Maar hoe de enkel daarna meedoet, en waarom een enkel opnieuw verzwikt, kan ook samenhangen met de voet, de knie, de heup, het bekken of de rug. Factoren die in verband worden gebracht met een verzwikte enkel zijn bijvoorbeeld:

• sporten met veel springen, landen en snelle wendingen, zoals volleybal, basketbal, voetbal, korfbal of padel;
• hardlopen of wandelen op ongelijke ondergrond, zoals een bospad of duinen;
• een eerdere verzwikking van dezelfde enkel;
• vermoeidheid, bijvoorbeeld aan het eind van een training of wedstrijd;
• een stijve voet, knie of heup, of een oude blessure elders in het been of de rug.

De plek waar het pijn doet, is niet altijd de plek waar het probleem begint. Waar het bij u vandaan komt, verschilt per persoon en blijkt uit onderzoek.

Hoe ik als osteopaat een verzwikte enkel onderzoek en behandel

Ik begin met een gesprek over uw klachten: hoe het gebeurde, waar u de pijn voelt, bij welke bewegingen, of de enkel eerder verzwikt is, en wat uw lichaam verder heeft meegemaakt, zoals een blessure of een operatie.

Daarna onderzoek ik met mijn handen het hele lichaam. Ik kijk hoe de enkel zijn taken doet: hoe ver hij buigt en strekt, hoe de voet kantelt, hoe stevig de enkel is als u op één been staat en hoe u afzet. Ik onderzoek ook de voet, de knie, de heup, het bekken en de onderrug, en de gebieden waar de zenuwen en bloedvaten naar de enkel lopen.

Ik ga op zoek naar de schakels in de keten die bij uw klacht meespelen. Met manuele technieken optimaliseer ik de samenwerking tussen spieren, pezen, botten, banden, gewrichten, zenuwen en bloedvaten. Door de oorzaak van de overbelasting aan te pakken, is het mogelijk dat de klachten herstellen en ook wegblijven. Waar nodig krijgt u persoonlijk advies, afgestemd op wat ik bij u zie.

Een afspraak duurt 40 minuten en u heeft geen verwijzing nodig. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.