Osteo Center Osteopathie
De fasen van weefselherstel
Na een blessure herstelt beschadigd weefsel, zoals een spier, pees of band, in drie fasen: de ontstekingsfase, de proliferatiefase en de remodelleringsfase. Hier leest u wat er in elke fase in het weefsel gebeurt.
Weefselherstel in het kort
- 1. Ontstekingsfase De eerste dagen: zwelling en pijn zetten het herstel in gang.
- 2. Proliferatiefase De weken daarna: nieuw weefsel wordt aangemaakt.
- 3. Remodelleringsfase Daarna: het nieuwe weefsel wordt sterker en past zich aan.
- Belasting op maat Weefsel heeft trekkracht nodig om te herstellen, maar niet meer dan het op dat moment aankan.
Wat is weefselherstel?
Weefselherstel is het proces waarmee het lichaam beschadigd weefsel herstelt, bijvoorbeeld na een verrekte spier, een verstuikte enkel of een overbelaste pees. Het lichaam doorloopt daarbij altijd dezelfde fasen, die elkaar deels overlappen. Hetzelfde proces zie je bij wondgenezing in de huid.
Bij een lichte spier-, pees- of bandblessure verloopt het herstel in drie fasen. De termijnen hieronder zijn een indicatie en verschillen per weefsel en per letsel.
Fase 1: de ontstekingsfase (ongeveer 0 tot 5 dagen)
Tijdens deze fase reageert het lichaam heftig met zwelling en pijn. Zwelling en pijn zijn functionele processen. De zwelling zorgt ervoor dat veel processen voor weefselherstel in gang worden gezet, onder andere het opruimen van kapot weefsel en de aanvoer van bouwstoffen. Pijn heeft als functie dat het beschadigde weefsel even met rust wordt gelaten, waardoor het kan herstellen.
Een ontsteking klinkt als iets wat niet goed is, maar in deze fase is het juist het begin van het herstel.
De belastbaarheid van het weefsel is in deze fase het laagst. Het eerste herstelweefsel is nog een losse, zachte opvulling die weinig kracht kan hebben.
Fase 2: de proliferatiefase (ongeveer 4 tot 21 dagen)
In de proliferatiefase wordt nieuw weefsel aangemaakt. Het lichaam legt nieuwe vezels aan, vooral collageen, en legt die zo veel mogelijk in de richting van de krachten die op het weefsel werken. De pijn kan in deze fase afnemen.
De nieuwe vezels zijn in deze fase nog kwetsbaar. Het weefsel is nog niet zo sterk als voor de blessure, ook al voelt het al beter.
In deze fase heeft het weefsel trekkracht nodig om de vezels de goede kant op te leggen. Zonder belasting worden de vezels kriskras aangelegd en ontstaat een zwakker litteken. Te veel belasting kan de jonge vezels opnieuw beschadigen.
Fase 3: de remodelleringsfase (ongeveer 15 tot 60 dagen en langer)
In de remodelleringsfase wordt het nieuwe weefsel steviger en past het zich aan aan zijn functie. Vezels worden omgebouwd en beter geordend. Ook moet het lichaam opnieuw leren voelen hoe een gewricht staat en beweegt: dat gevoel voor stand en beweging is belangrijk voor stabiliteit.
Bijvoorbeeld: op het moment dat u in een kuiltje stapt en de voet de neiging heeft om te verzwikken, sturen zenuwen in de enkel een signaal naar de hersenen. De hersenen verwerken deze informatie en sturen een nieuw signaal naar de spieren aan de buitenkant van de voet om aan te spannen. Zo houdt het lichaam de enkel stabiel.
Ook in deze fase reageert het weefsel op de belasting die het krijgt: de vezels worden dikker en sterker in de richting waarin ze worden belast. De belastbaarheid groeit zo stap voor stap, maar het duurt lang voordat het weefsel weer zo sterk is als voor de blessure.
Waarom weefsel belasting nodig heeft om te herstellen
Cellen in spieren, pezen en banden voelen de krachten die op het weefsel werken. Trekkracht is voor hen een signaal om collageen aan te maken en de vezels in de richting van die kracht te leggen. Dat is dezelfde reden waarom een wond in de huid geneest langs de lijnen waarlangs de huid wordt gespannen.
Krijgt het weefsel tijdens het herstel te weinig belasting, dan wordt het nieuwe weefsel minder goed geordend en blijft het zwakker. Belasting hoort daarom bij herstel, op het juiste moment en in de juiste mate.
Belasting en belastbaarheid tijdens het herstel
Belasting is wat er van het weefsel gevraagd wordt: lopen, tillen, sporten, werken. Belastbaarheid is hoeveel het weefsel op dat moment aankan. Tijdens het herstel verandert die belastbaarheid per fase: in het begin is ze laag, daarna groeit ze geleidelijk.
Zolang de belasting past bij wat het weefsel aankan, krijgt het de prikkel die het nodig heeft om sterker te worden. Is de belasting groter dan de belastbaarheid, dan kan het herstellende weefsel opnieuw beschadigen en begint het herstel deels opnieuw.
Dat maakt herstel lastig: het weefsel kan al goed voelen voordat het werkelijk sterk is. Pijn zegt dus niet altijd hoeveel het weefsel al aankan. Hoeveel belasting op welk moment past, verschilt per weefsel, per letsel en per persoon. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.
Herstel en de keten
Het beschadigde weefsel herstelt niet los van de rest van het lichaam. Een spier, pees of band is een schakel in een keten van botten, gewrichten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen. Hoe die schakels samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.
Mechanisch: zolang een plek pijn doet of minder belastbaar is, nemen omliggende gewrichten en spieren werk over. Dat helpt het weefsel om te herstellen, maar vraagt van die andere schakels meer dan normaal.
Functioneel: het lichaam past de manier van bewegen aan, bijvoorbeeld door een been minder te belasten of een beweging te ontwijken. Die aanpassing kan blijven bestaan, ook als het weefsel zelf al hersteld is. Dan kan de belasting elders in de keten anders verdeeld blijven.
Fysiologisch: voor herstel zijn bloedvaten en zenuwen nodig. Bloedvaten voeren bouwstoffen aan en voeren afvalstoffen af. Zenuwen geven informatie over stand en beweging, zoals bij het voorbeeld van de enkel hierboven. Bewegen de structuren rondom de plek minder goed, dan kan ook die aanvoer en informatie anders verlopen.
Soms herstelt het weefsel zelf goed, maar komt de blessure toch terug. Dan kan er iets anders in de keten zijn dat ervoor zorgt dat dezelfde plek steeds te zwaar belast wordt, bijvoorbeeld een gewricht elders dat minder goed beweegt. Hoe dat werkt, leest u bij het ontstaan van sportblessures.
Veelgestelde vragen
Antwoorden op de vragen die ik het vaakst krijg.
Wat zijn de fasen van weefselherstel?
De ontstekingsfase, de proliferatiefase en de remodelleringsfase. Lees per fase wat er gebeurt in de uitleg hierboven.
Wat gebeurt er in de proliferatiefase?
In de proliferatiefase maakt het lichaam nieuw weefsel aan: er worden nieuwe vezels gevormd die het beschadigde weefsel vervangen. Die vezels zijn in het begin nog kwetsbaar.
Wat is de remodelleringsfase?
De laatste fase van weefselherstel. Het nieuwe weefsel wordt steviger, vezels worden beter geordend en het weefsel past zich aan aan de belasting.
Zijn er drie of vier fasen van herstel?
Soms wordt de eerste fase in tweeën gesplitst: het stoppen van een bloeding (stolling) en de ontsteking. Dan spreekt men van vier fasen, vooral bij wondgenezing. Het proces is hetzelfde.
Heeft weefsel belasting nodig om te herstellen?
Ja. Trekkracht is voor de cellen een signaal om collageen aan te maken en de vezels in de goede richting te leggen. De belasting moet wel passen bij wat het weefsel op dat moment aankan, anders kan het opnieuw beschadigen.
Wat is het verschil tussen belasting en belastbaarheid?
Belasting is wat er van het weefsel gevraagd wordt. Belastbaarheid is hoeveel het weefsel op dat moment aankan. Tijdens het herstel groeit de belastbaarheid geleidelijk.
Hoe lang duurt weefselherstel?
Dat verschilt per weefsel, per persoon en per blessure. De termijnen op deze pagina zijn een indicatie.
Geschreven door
Bram Hulsbos, osteopaat
Osteopaat in Amsterdam West en Haarlem. Ingeschreven in het register van de Nederlandse Osteopathie Federatie (NOF) en lid van de Nederlandse Vereniging voor Osteopathie (NVO).
Meer over mij →Praktijken in Amsterdam West en Haarlem
Amsterdam West
Jan Evertsenstraat 8 H
1056 EC Amsterdam
(in studio Bluebirds)
Haarlem
Gedempte Oude Gracht 144
2011 GX Haarlem
Parkeren in parkeergarage De Kamp, naast de praktijk.