Osteo Center Osteopathie
Littekenweefsel
Littekenweefsel is het bindweefsel waarmee het lichaam een wond of een scheur opvult als het oorspronkelijke weefsel niet volledig terugkomt. Het bestaat vooral uit collageen dat anders geordend ligt dan in het weefsel eromheen: steviger, maar minder rekbaar. Hier leest u hoe littekenweefsel ontstaat, waar het kan zitten, hoe het verandert, en waarom een litteken kan trekken of gevoelig zijn.
Littekenweefsel in het kort
- Opvulling van collageen Het lichaam vult een wond of scheur met nieuw bindweefsel; het oorspronkelijke weefsel komt niet volledig terug.
- Anders geordend De vezels liggen dichter en in andere richtingen dan in het weefsel eromheen: steviger, minder rekbaar.
- Niet alleen in de huid Ook in spier, pees en band, en na een operatie in de lagen onder de huid die zijn doorgenomen.
- Rijpt lang door In de remodelleringsfase wordt het weefsel maandenlang omgebouwd en verandert het van kleur, dikte en stevigheid.
- Verbonden met de omgeving Een litteken kan vastzitten aan de lagen eronder en bevat zenuwuiteinden; daardoor kan het trekken of gevoelig zijn.
Wat is littekenweefsel?
Als weefsel beschadigd raakt, heeft het lichaam twee manieren om dat te herstellen. Sommige weefsels, zoals de opperhuid, het slijmvlies en bot, kunnen het oorspronkelijke weefsel grotendeels opnieuw aanmaken. Spier, pees, band, de lederhuid en de meeste organen kunnen dat maar beperkt: daar vult het lichaam de beschadiging op met bindweefsel, en dat is littekenweefsel. Het is gewoon bindweefsel, aangemaakt door dezelfde fibroblasten die ook het overige bindweefsel onderhouden.
Het verschil zit in de bouw. In een gezonde pees liggen de collageenvezels in de richting van de trekkracht, in de lederhuid in een losse vlechtstructuur. In littekenweefsel ligt het collageen in het begin kriskras en later vooral in dikke, evenwijdige bundels; het bevat minder elastine en minder bloedvaten. Daardoor is een litteken steviger maar minder rekbaar dan het weefsel ernaast, en in de huid ontbreken er haren, talg- en zweetklieren.
Waar ontstaat littekenweefsel?
Het bekendste litteken zit in de huid: na een snee, een schaafwond, een brandwond of een operatie. Maar littekenweefsel ontstaat overal waar weefsel genezen is: in een spier na een spierscheur, in een pees of band na een scheur, in de wand van een orgaan na een operatie. En na een operatie genezen de lagen die zijn doorgenomen, van huid tot spiervlies tot buikvlies, met littekenweefsel. In de buikholte kan littekenweefsel na een operatie of een ontsteking lagen die normaal langs elkaar schuiven aan elkaar hechten; wat zulke verklevingen zijn, leest u bij bindweefsel.
Hoeveel littekenweefsel er ontstaat, verschilt per persoon en per wond: een schone, goed gesloten snee geneest met weinig, een wond die open ligt, ontstoken raakt of onder spanning staat met meer. Bij sommige mensen maakt het lichaam meer collageen aan dan nodig: het litteken wordt dan dik en verheven, een hypertrofisch litteken, of groeit tot buiten de wondranden, een keloïd.
Hoe verandert een litteken in de loop van de tijd?
Littekenweefsel ontstaat in de fasen van weefselherstel. In de ontstekingsfase ruimt het lichaam kapot weefsel op. In de proliferatiefase maken fibroblasten in korte tijd veel nieuw collageen aan en groeien er bloedvaatjes in: een vers litteken is rood, dik en stug. In de remodelleringsfase, de langste fase, wordt het kriskras aangelegde collageen afgebroken en opnieuw aangelegd, meer in de richting van de belasting; de overtollige bloedvaatjes verdwijnen en het litteken kan bleker, platter en soepeler worden. Dat ombouwen gaat maandenlang door; hoe lang, en hoe het litteken er uiteindelijk uitziet, hangt af van de plek en de wond en is vooraf niet te zeggen. Ook een goed gerijpt litteken blijft anders van bouw dan het oorspronkelijke weefsel.
Waarom kan een litteken trekken of gevoelig zijn?
Een litteken staat niet los van zijn omgeving. Bij het genezen hecht het nieuwe collageen zich aan alles wat het raakt: de huid, de vetlaag eronder, het vlies om de spier of het weefsel rond een orgaan. Lagen die eerst vrij langs elkaar schoven, kunnen daardoor ter plekke aan elkaar vastzitten, en bij bewegen of bij rek op de huid kan dat een trekkend gevoel geven, soms op afstand van de zichtbare streep.
Daarnaast groeien er bij het genezen zenuwuiteinden in het nieuwe weefsel, terwijl doorgesneden huidzenuwen niet allemaal terugkomen; een litteken kan daardoor gevoelig zijn bij aanraking, jeuken of juist doof aanvoelen. Dat een litteken kan reageren op kou, warmte of weersverandering, wordt veel beschreven; waardoor dat komt, wordt nog onderzocht.
Problemen met de genezing van de wond zelf zijn iets anders dan een trekkend of gevoelig litteken. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.
Littekens na een keizersnede en andere buikoperaties
Bij een keizersnede en andere buikoperaties worden de huid, de vetlaag, de bindweefselplaat van de buikspieren en het buikvlies geopend en weer gesloten, bij een keizersnede ook de baarmoederwand. De doorgenomen lagen genezen met littekenweefsel. Dat hoort bij het genezen. Of een litteken klachten geeft, is aan het litteken zelf niet af te lezen. De buikwand is via bindweefsel verbonden met het bekken, de ribbenkast en de onderrug, en een litteken in die wand maakt deel uit van dat geheel. Over de periode na de bevalling leest u meer bij osteopathie na de bevalling.
Een litteken en de keten
Een litteken is een plek waar lagen anders bewegen dan ervoor. De huid, het onderhuidse bindweefsel, de vliezen om de spieren en, na een operatie, de lagen daaronder schuiven normaal bij elke beweging een stukje langs elkaar. Op de plek van een litteken kan dat schuiven beperkt zijn, en via de doorlopende verbindingen van het bindweefsel kan de rek anders over de lagen eromheen worden verdeeld; hoe die vliezen het hele lichaam verbinden, leest u bij fascia. Hoe die samenhang door het hele lichaam loopt, van botten en gewrichten tot bloedvaten en zenuwen, leest u bij het lichaam als keten.
Veelgestelde vragen
Antwoorden op de vragen die ik het vaakst krijg.
Wat is littekenweefsel?
Bindweefsel waarmee het lichaam een wond of scheur opvult als het oorspronkelijke weefsel niet volledig terugkomt. Het bestaat vooral uit collageen dat dichter en anders geordend ligt dan in het weefsel eromheen, en is daardoor steviger maar minder rekbaar.
Hoe ontstaat littekenweefsel?
Na een beschadiging ruimt het lichaam eerst kapot weefsel op, daarna maken fibroblasten nieuw collageen aan dat de plek opvult, en in de maanden daarna wordt dat collageen omgebouwd en geordend. Het ontstaat in de huid, maar ook in spieren, pezen, banden en in alle lagen die bij een operatie zijn doorgenomen.
Kan littekenweefsel herstellen of verdwijnen?
Een litteken verandert lang na het sluiten van de wond: het kan bleker, platter en soepeler worden. Het verdwijnt niet en wordt niet meer het oorspronkelijke weefsel. Hoe ver het verandert, verschilt per persoon, per plek en per wond.
Wat is onderhuids littekenweefsel?
Na een operatie of een diepe wond geneest niet alleen de huid, maar ook elke doorgenomen laag eronder, met littekenweefsel. Dat onderhuidse littekenweefsel kan als een stevige strook voelbaar zijn onder een plat litteken en kan de huid aan de lagen eronder vastleggen.
Wat zijn de symptomen van littekenweefsel in de buik?
Littekenweefsel in de buikholte is op zichzelf niet te voelen. Verklevingen, lagen die eraan vastzitten, kunnen een trekkend gevoel of pijn bij bewegen geven, maar klachten in de buik hebben veel mogelijke oorzaken en zijn aan de klacht alleen niet te herleiden.
Wat is littekenmassage?
Het met de handen bewerken van een litteken en de huid eromheen, met het idee dat de lagen daardoor beter langs elkaar gaan schuiven. Wat dat in het weefsel doet, wordt nog onderzocht.
Kan littekenweefsel worden verwijderd?
Niet zonder nieuwe wond: na het wegsnijden geneest de huid opnieuw met littekenweefsel. Bij een littekencorrectie door een plastisch chirurg wordt een opvallend litteken vervangen door een smaller of beter gelegen litteken. Pleisters, gels, injecties en laser worden beschreven om een litteken platter of lichter te maken.
Geschreven door
Bram Hulsbos, osteopaat
Osteopaat in Amsterdam West en Haarlem. Ingeschreven in het register van de Nederlandse Osteopathie Federatie (NOF) en lid van de Nederlandse Vereniging voor Osteopathie (NVO).
Meer over mij →Praktijken in Amsterdam West en Haarlem
Amsterdam West
Jan Evertsenstraat 8 H
1056 EC Amsterdam
(in studio Bluebirds)
Haarlem
Gedempte Oude Gracht 144
2011 GX Haarlem
Parkeren in parkeergarage De Kamp, naast de praktijk.