Osteo Center Osteopathie

Bindweefsel: soorten, bouwstenen en verklevingen

Bindweefsel is het weefsel dat alle andere weefsels in het lichaam steunt, verbindt en op hun plek houdt. Het zit niet alleen in de vliezen die om spieren en organen heen liggen: ook pezen, banden, kraakbeen, bot en vet zijn bindweefsel. Spieren, zenuwen en huid zijn dat niet; dat zijn de andere basisweefsels. Hier leest u waaruit bindweefsel bestaat, welke soorten er zijn, waar het zit, hoe het verandert en herstelt, en wat er bedoeld wordt met verklevingen.

Bram Hulsbos onderzoekt met zijn handen de rug van een cliënt

Bindweefsel in het kort

  • Eén van de vier basisweefsels Naast dekweefsel, spierweefsel en zenuwweefsel: het weefsel dat steunt, verbindt en beschermt.
  • Cellen, vezels en tussenstof Fibroblasten maken collageen en elastine aan, in een waterige grondsubstantie.
  • Veel vormen Los en stevig bindweefsel, pezen en banden, kraakbeen, bot en vetweefsel.
  • Overal Onder de huid, om en in spieren, rond zenuwen en bloedvaten, in gewrichten en om de organen.
  • Verklevingen Lagen die na een ontsteking, een operatie of lang weinig bewegen aan elkaar vast gaan zitten.

Wat is bindweefsel?

Het lichaam is opgebouwd uit vier basisweefsels: dekweefsel, dat huid en slijmvliezen bekleedt; spierweefsel; zenuwweefsel; en bindweefsel. Bindweefsel is de verzamelnaam voor alle weefsels die de andere weefsels steunen, verbinden, beschermen en voeden. Anders dan de andere drie bestaat het vooral uit tussenstof die de cellen zelf hebben aangemaakt, en juist die tussenstof bepaalt hoe het weefsel aanvoelt: slap en vettig onder de huid, taai en glanzend in een pees, veerkrachtig in kraakbeen, hard in bot.

Bindweefsel bestaat uit drie onderdelen. De cellen, vooral fibroblasten, maken de vezels en de tussenstof aan en onderhouden ze. De vezels zijn er in drie soorten: collageen, dat sterk is en nauwelijks rekt en zo trekkracht opvangt; elastine, dat kan rekken en terugveert; en reticulaire vezels, een fijn netwerk van dun collageen dat organen als de lever en de milt van binnen steun geeft. De grondsubstantie is een waterige gel die veel water vasthoudt, voedingsstoffen laat passeren en druk opvangt.

Welke soorten bindweefsel zijn er?

Los bindweefsel, ook losmazig bindweefsel genoemd, heeft weinig vezels en veel grondsubstantie en cellen. Het ligt onder de huid, tussen en om spieren en rond bloedvaten en zenuwen, als vulling en glijlaag tussen andere weefsels. Vetweefsel is los bindweefsel waarin de vetcellen overheersen: het slaat energie op, isoleert en vangt stoten op.

Stevig bindweefsel heeft veel collageenvezels en weinig cellen. Liggen de vezels in één richting, zoals in pezen en banden, dan kan het weefsel grote trekkracht in die richting opvangen: pezen verbinden spier met bot, banden verbinden bot met bot. Liggen de vezels in verschillende richtingen door elkaar, zoals in de lederhuid, het gewrichtskapsel en de vliezen om bot en organen, dan is het weefsel in alle richtingen sterk. De vliezen en platen die spieren en organen omhullen en met elkaar verbinden, worden fascia genoemd.

Kraakbeen en bot zijn de steunweefsels. Kraakbeen is stevig en toch veerkrachtig; het bedekt de botuiteinden in een gewricht en vormt de tussenwervelschijven en de meniscus. Het heeft geen bloedvaten en krijgt zijn voeding uit het omliggende weefsel en het gewrichtsvocht. Bot is bindweefsel waarvan de tussenstof verkalkt is: collageenvezels met kalkkristallen erin, hard en toch iets buigzaam.

Waar zit bindweefsel?

Bindweefsel zit vrijwel overal. Onder de huid ligt een laag los, vetrijk bindweefsel die de huid over de spieren laat schuiven. Elke spier, elke spierbundel en elke spiervezel is omhuld door een vlies van bindweefsel; aan de uiteinden lopen die vliezen samen in de pees. Elk bot is bekleed met het beenvlies, waarop pezen en banden vastzitten, en elk gewricht heeft een kapsel met banden en kraakbeen op de botuiteinden. Zenuwen en bloedvaten lopen in kokers van bindweefsel, en de organen hangen in vliezen van bindweefsel aan de wand van de romp.

Hoe verandert en herstelt bindweefsel?

Bindweefsel is levend weefsel: de fibroblasten leggen collageen aan in de richting van de krachten die op het weefsel werken, en die vernieuwing verloopt langzaam.

Na een beschadiging, bijvoorbeeld een scheur in een band of een snee bij een operatie, herstelt bindweefsel in fasen: opruimen, aanmaak van nieuw collageen dat in het begin kriskras ligt, en een lange fase waarin dat collageen onder invloed van trekkracht wordt geordend. Het nieuwe weefsel is een litteken: het vult de plek op, maar is anders van bouw dan het oorspronkelijke weefsel. Hoe die fasen verlopen, waarom weefsel daarbij belasting nodig heeft en hoe het zich aan belasting aanpast, leest u bij weefselherstel; hoe dat bij een pees gaat, bij peesontsteking.

Wat zijn verklevingen?

Verklevingen, ook adhesies genoemd, zijn plekken waar lagen weefsel die normaal langs elkaar schuiven door bindweefsel aan elkaar vast zijn gaan zitten. Ze kunnen ontstaan waar het lichaam weefsel heeft hersteld: na een ontsteking, een operatie of een blessure. Het nieuwe collageen dat de beschadiging opvult, maakt geen onderscheid tussen de lagen en kan ze aan elkaar hechten. Verklevingen worden bijvoorbeeld beschreven in de buikholte na een operatie, in de schouder na een periode waarin de arm weinig bewoog, en rond een litteken.

Ook zonder beschadiging kunnen lagen stugger aan elkaar gaan zitten als een lichaamsdeel lange tijd weinig beweegt, bijvoorbeeld in gips: er ontstaan meer dwarsverbindingen tussen de collageenvezels en het weefsel bevat minder vocht.

Bindweefselziekten, zoals reumatoïde artritis of het syndroom van Ehlers-Danlos, zijn iets anders: aandoeningen waarbij het bindweefsel zelf is aangedaan en die door een arts worden vastgesteld. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.

Bindweefsel en de keten

Bindweefsel is een van de redenen dat het lichaam als één geheel beweegt: een pees gaat over in het beenvlies, het beenvlies in het gewrichtskapsel en het kapsel in het vlies om de volgende spier. Via die doorlopende verbindingen kunnen rek en kracht van de ene plek naar de andere worden doorgegeven. Een plek die stugger is geworden, een litteken of een gewricht dat minder beweegt, kan daardoor veranderen hoe de belasting over de schakels ernaast wordt verdeeld. Meer over die samenhang tussen botten, gewrichten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen leest u bij het lichaam als keten.

Afspraak maken

Veelgestelde vragen

Antwoorden op de vragen die ik het vaakst krijg.

Wat is bindweefsel?

Het weefsel dat alle andere weefsels steunt, verbindt en op hun plek houdt. Het bestaat uit cellen (vooral fibroblasten), vezels (collageen en elastine) en een waterige tussenstof. Pezen, banden, kraakbeen, bot, vet en de vliezen die om spieren en organen heen liggen zijn allemaal vormen van bindweefsel; spierweefsel zelf is een apart basisweefsel.

Waar zit bindweefsel?

Vrijwel overal: onder de huid, om en in elke spier, als beenvlies om elk bot, als kapsel en banden om elk gewricht, in kokers om zenuwen en bloedvaten en als vliezen om de organen. Al die delen gaan in elkaar over.

Wat is losmazig bindweefsel?

Los bindweefsel met weinig vezels en veel tussenstof en cellen. Het ligt onder de huid, tussen spieren en rond bloedvaten en zenuwen als vulling en glijlaag. Reticulair bindweefsel is een variant met een fijn netwerk van dunne collageenvezels, dat organen als de lever, de milt en de lymfeklieren van binnen steun geeft.

Kan bindweefsel pijn doen?

Ja. Bindweefsel, en vooral het beenvlies, de banden, het gewrichtskapsel en de vliezen om de spieren, bevat zenuwuiteinden die rek, druk en beschadiging doorgeven. Kraakbeen heeft die zenuwuiteinden niet. Waar pijn bij iemand vandaan komt, verschilt per persoon.

Kan bindweefsel herstellen?

Ja. Na een beschadiging maakt het lichaam nieuw collageen aan dat de plek opvult en in de maanden daarna wordt geordend. Het herstelde weefsel is een litteken en blijft anders van bouw dan het oorspronkelijke weefsel. Kraakbeen, dat geen bloedvaten heeft, herstelt beperkt.

Wat is een bindweefselziekte?

Een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij het bindweefsel zelf is aangedaan, bijvoorbeeld reumatoïde artritis, lupus, sclerodermie of het syndroom van Ehlers-Danlos. Die aandoeningen worden door een arts vastgesteld.

Wat is het verschil tussen bindweefsel en littekenweefsel?

Littekenweefsel is bindweefsel dat het lichaam aanmaakt om een wond of scheur op te vullen. Het bestaat vooral uit collageen dat dichter en anders geordend ligt dan in het weefsel eromheen, met minder elastine, en is daardoor steviger maar minder rekbaar.

Bram Hulsbos, osteopaat

Geschreven door

Bram Hulsbos, osteopaat

Osteopaat in Amsterdam West en Haarlem. Ingeschreven in het register van de Nederlandse Osteopathie Federatie (NOF) en lid van de Nederlandse Vereniging voor Osteopathie (NVO).

Meer over mij →

Praktijken in Amsterdam West en Haarlem

Amsterdam West

Jan Evertsenstraat 8 H
1056 EC Amsterdam
(in studio Bluebirds)

Haarlem

Gedempte Oude Gracht 144
2011 GX Haarlem

Parkeren in parkeergarage De Kamp, naast de praktijk.