Osteo Center Osteopathie

Fascia: het bindweefsel dat alles verbindt

Fascia is bindweefsel: dunne tot stevige vliezen en platen die elke spier, elk bot, elk bloedvat, elke zenuw en elk orgaan omhullen en met elkaar verbinden. Samen vormen ze één doorlopend netwerk van de kruin tot de voetzolen. Hier leest u wat fascia is, wat het doet, hoe het verandert door belasting, stilzitten of een blessure, en wat er bedoeld wordt met 'fascia release'.

Bram Hulsbos onderzoekt met zijn handen de rug van een cliënt

Fascia in het kort

  • Bindweefsel Vliezen van collageen en elastine die alles in het lichaam omhullen en verbinden.
  • Oppervlakkig en diep Een laag onder de huid, en een laag om en tussen de spieren, botten en organen.
  • Vorm, kracht en glijden Fascia geeft samenhang, geeft kracht door en laat weefsels langs elkaar glijden.
  • Voelt mee Fascia zit vol zenuwuiteinden en geeft informatie door over rek, druk en pijn.
  • Past zich aan Belasting, stilzitten, een blessure of een litteken veranderen het weefsel.

Wat is fascia?

Fascia, in het Nederlands ook fascie genoemd, is een vorm van bindweefsel: het weefsel dat alle andere weefsels bij elkaar houdt en ondersteunt. Het bestaat vooral uit collageenvezels, die sterk zijn en nauwelijks rekken, en elastinevezels, die juist kunnen rekken en terugveren. Die vezels liggen in een waterige tussenstof, de grondsubstantie, met daartussen cellen, de fibroblasten, die de vezels aanmaken en onderhouden.

Hoe fascia eruitziet, verschilt per plek: onder de huid is het een losse, vettige laag, om een spier een dun, glanzend vlies, en langs het bovenbeen of over de onderrug een dikke, taaie plaat die op een pees lijkt. Het is steeds hetzelfde weefsel, aangepast aan wat er op die plek van gevraagd wordt. En het vormt één doorlopend geheel: het vlies om een spier gaat over in de pees, de pees in het vlies om het bot, en dat weer in het gewrichtskapsel en de banden.

Oppervlakkige en diepe fascia

Direct onder de huid ligt de oppervlakkige fascia: een losse laag bindweefsel met vet erin, waar bloedvaten en huidzenuwen doorheen lopen. Deze laag laat de huid over de spieren schuiven en vangt stoten op. Daaronder ligt de diepe fascia: steviger, dichter weefsel dat de spieren omhult, in groepen verdeelt en aan het bot verankert.

Een paar delen van de diepe fascia hebben een eigen naam. De fascia plantaris is de peesplaat onder de voet, die het voetgewelf bij elke stap samenhoudt; pijn waar die aan het hielbot vastzit, kent u misschien als hielspoor. De fascia lata omhult het bovenbeen; aan de buitenkant is ze verdikt tot de iliotibiale band, een stevige strook van het bekken tot onder de knie. Pijn aan de buitenkant van de knie, waar die band langs loopt, heet iliotibiaal bandsyndroom, ook wel runner's knee. De fascia thoracolumbalis is de brede bindweefselplaat over de onderrug, waarop de brede rugspier, de bilspieren en de diepe buikspieren samenkomen. Ook de organen hebben hun eigen fascia: vliezen die ze omhullen, op hun plek houden en met de wand van de romp verbinden.

Wat doet fascia?

Fascia doet meer dan omhullen. Neem één stap. De kuitspier trekt samen, maar niet alle kracht gaat via de achillespees naar het hielbot: een deel kan via het vlies om de spier worden doorgegeven aan de spieren ernaast en aan het bot waar dat vlies op vastzit. Tegelijk schuiven de spieren van het onderbeen langs elkaar, doordat de lagen fascia ertussen glad zijn en door vocht worden gesmeerd. Onder de voet spant de fascia plantaris zich bij het afzetten, waardoor het voetgewelf stevig wordt en de stap veerkracht krijgt. En bij elk van die bewegingen geven zenuwuiteinden in de fascia door hoe ver het weefsel wordt gerekt en samengedrukt. Omdat fascia zoveel zenuwuiteinden bevat, kan het ook zelf pijn doen.

Hoe verandert fascia?

Fascia is levend weefsel dat zich voortdurend vernieuwt en aanpast. De fibroblasten voelen de krachten die op het weefsel werken en leggen collageenvezels aan in de richting van die krachten. Wordt een plek regelmatig belast, dan wordt de fascia daar dikker en steviger; blijft belasting uit, dan wordt het weefsel dunner en minder geordend. Blijft een lichaamsdeel langere tijd weinig bewegen, bijvoorbeeld na een blessure of een operatie, dan kan de fascia stugger worden: er ontstaan meer dwarsverbindingen tussen de collageenvezels, het weefsel bevat minder vocht en de lagen kunnen aan elkaar vast gaan zitten, waardoor ze minder soepel langs elkaar schuiven. Ook lang in dezelfde houding blijven, bijvoorbeeld achter een scherm, kan het weefsel stijf doen aanvoelen; waardoor dat precies komt, wordt nog onderzocht.

Bij een blessure of een operatie herstelt fascia zoals ander bindweefsel: het lichaam vult de beschadiging op met nieuw collageen, dat in het begin kriskras ligt en pas onder invloed van trekkracht geordend wordt. Zo ontstaat een litteken: steviger en minder rekbaar dan het oorspronkelijke weefsel, en het kan lagen die eerst langs elkaar gleden aan elkaar vastleggen. Hoe dat herstel in fasen verloopt en waarom het weefsel daarbij belasting nodig heeft, leest u bij weefselherstel.

Wat wordt bedoeld met 'fascia release'?

De term fascia release, of myofasciale release, wordt gebruikt voor allerlei technieken waarbij met de handen, met een hulpmiddel zoals een rol of een bal, of met een instrument druk of rek op de fascia wordt uitgeoefend. Het idee erachter is dat de glijlagen en het vocht in de fascia daardoor veranderen en het weefsel soepeler wordt. De term is niet eenduidig omschreven en wordt op verschillende manieren gebruikt. Wat er tijdens zulke technieken precies in het weefsel gebeurt, en wat daarvan het effect is, wordt nog onderzocht.

Fascia en de keten

Fascia is één van de redenen waarom een klacht op de ene plek kan samenhangen met een beperking elders. Via hun fascia zijn spieren verbonden met de spieren ernaast, erboven en eronder. Zo worden lijnen van bindweefsel beschreven die over meerdere gewrichten doorlopen: van de voetzool via de achterkant van het been en de bindweefselplaat over de onderrug tot aan het achterhoofd, of van het bekken via de iliotibiale band tot onder de knie. Een verandering in zo'n lijn, bijvoorbeeld een litteken, een plek die stug is geworden of een deel dat minder beweegt, kan veranderen hoe rek en kracht langs die lijn worden verdeeld; een ander deel van de lijn kan daardoor meer rek of druk krijgen dan het gewend is. Andersom kan een gewricht dat minder goed beweegt de fascia eromheen anders belasten. Wat daarbij bij iemand meespeelt, verschilt per persoon. Hoe botten, gewrichten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen als één geheel samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.

Ook in de fascia zelf kunnen aandoeningen ontstaan; voorbeelden leest u bij de vragen hieronder. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.

Afspraak maken

Veelgestelde vragen

Antwoorden op de vragen die ik het vaakst krijg.

Wat is fascia?

Fascia is bindweefsel: vliezen en platen van collageen en elastine die spieren, botten, bloedvaten, zenuwen en organen omhullen en met elkaar verbinden. Samen vormen ze één doorlopend netwerk door het hele lichaam.

Wat betekent fascia?

Fascia is Latijn voor band of zwachtel. In het Nederlands wordt ook fascie gebruikt. Het woord verwijst naar de vliezen van bindweefsel die om de spieren en andere weefsels heen liggen.

Is fascia hetzelfde als bindweefsel?

Fascia is een vorm van bindweefsel. Bindweefsel is breder: ook pezen, banden, kraakbeen en bot zijn vormen van bindweefsel. Met fascia worden de vliezen en platen bedoeld die weefsels omhullen en verbinden.

Wat is het verschil tussen oppervlakkige en diepe fascia?

De oppervlakkige fascia is de losse, vetrijke laag direct onder de huid. De diepe fascia is het stevigere weefsel dat de spieren omhult, in groepen verdeelt en aan het bot verankert, zoals de fascia lata om het bovenbeen.

Wat is fascia release?

Een verzamelnaam voor technieken waarbij met de handen, een rol, een bal of een instrument druk of rek op de fascia wordt gegeven, met het idee het weefsel soepeler te maken. De term is niet eenduidig omschreven en wat er in het weefsel gebeurt, wordt nog onderzocht.

Welke aandoeningen van de fascie zijn er?

Bijvoorbeeld fasciitis plantaris, de overbelasting van de peesplaat onder de voet die bekendstaat als hielspoor, de ziekte van Dupuytren (verdikking en verkorting van de fascia in de handpalm) en het compartimentsyndroom (te hoge druk in een door fascia omsloten spierloge). Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.

Bram Hulsbos, osteopaat

Geschreven door

Bram Hulsbos, osteopaat

Osteopaat in Amsterdam West en Haarlem. Ingeschreven in het register van de Nederlandse Osteopathie Federatie (NOF) en lid van de Nederlandse Vereniging voor Osteopathie (NVO).

Meer over mij →

Praktijken in Amsterdam West en Haarlem

Amsterdam West

Jan Evertsenstraat 8 H
1056 EC Amsterdam
(in studio Bluebirds)

Haarlem

Gedempte Oude Gracht 144
2011 GX Haarlem

Parkeren in parkeergarage De Kamp, naast de praktijk.