Rugklachten en rugpijn

Wat zijn rugklachten?

Met rugklachten bedoelen de meeste mensen pijn of stijfheid in de onderrug: het gebied tussen de onderste ribben en de bilplooien. Rugklachten kunnen zich bevinden rond de rugspieren, de wervels, het bekken, de bil of de schouderbladen, en kunnen uitstralen naar het been.

Rugpijn kan specifiek of aspecifiek zijn. Bij specifieke rugpijn is er een duidelijke medische oorzaak aan te wijzen. Is dat niet zo, dan heet het aspecifieke rugpijn. Een veelgehanteerde hypothese is dat aspecifieke lagerugpijn te maken heeft met overbelasting van bijvoorbeeld de tussenwervelschijven, gewrichten, zenuwen en spieren van de wervelkolom (NHG-Standaard Aspecifieke lagerugpijn, via VZinfo).

Daarnaast wordt onderscheid gemaakt tussen acute en chronische rugklachten. Houden de klachten langer dan 12 weken aan, dan spreekt men van chronische rugpijn.

Van de westerse bevolking krijgt 60 tot 90% minstens één keer in het leven last van lage rugpijn. In 2025 waren ruim 1,8 miljoen mensen in Nederland met nek- of rugklachten bekend bij de huisarts. Rugklachten komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Bronnen: NHG-Standaard Aspecifieke lagerugpijn (2017, laatst aangepast in 2024) en VZinfo, Nek- en rugklachten (cijfers 2025).

Hoe is de rug opgebouwd?

De rug bestaat uit wervels, tussenwervelschijven, banden, pezen en spieren die informatie krijgen vanuit het zenuwstelsel en worden gevoed vanuit de bloedvaten. De wervels liggen op elkaar gestapeld: zeven in de nek, twaalf in de bovenrug en vijf in de onderrug. Wervels zijn sterk en belangrijk in de steunfunctie van de wervelkolom. In de wervels loopt een kanaal met het ruggenmerg en de zenuwwortels.

Tussen de wervels liggen tussenwervelschijven, gemaakt van kraakbeenringen met een geleiachtige kern. Ze hebben een belangrijke functie in het bewegen van de wervelkolom. Aan de achterkant zitten links en rechts kleine wervelgewrichten, elk met een kapsel eromheen. Banden langs de wervels en tussenwervelschijven geven het geheel stevigheid. Onderaan rust de wervelkolom op het heiligbeen, dat met het bekken verbonden is.

Over en naast de wervelkolom liggen verschillende lagen spieren: diep tegen de wervels kleine spieren die de wervels onderling verbinden, daarover de lange rugspieren van het bekken tot in de nek, aan de zijkant de vierkante lendenspier en aan de voorkant de grote lendenspier en de buikspieren. Over de onderrug ligt een stevige bindweefselplaat, waarop onder meer de brede rugspier en de grote bilspier vastzitten. Tussen al die lagen door lopen zenuwen en bloedvaten.

Hoe voelen rugklachten?

Rugklachten kunnen zich op verschillende manieren laten merken. De pijn kan diffuus en zeurend zijn, of juist scherp en stekend, en kan samengaan met stijfheid, bijvoorbeeld na rust. Mensen met rugklachten merken bijvoorbeeld:

• een zeurende of stijve onderrug, vooral na lang zitten, liggen of 's ochtends;
• een steek of stekende pijn bij bukken, tillen, draaien of opstaan;
• pijn aan één kant, links of rechts in de onderrug of meer aan de zijkant;
• pijn bij lang staan of lopen;
• pijn die uitstraalt naar de bil, het bovenbeen of het been, soms met tintelingen of een doof gevoel.

Schiet de pijn plotseling in uw onderrug, dan spreekt men van spit (lumbago). Straalt de pijn via de bil uit naar de achterkant van het been, dan kan de heupzenuw geprikkeld zijn: lees meer over ischias.

Zit de pijn vooral in de bil, hoog in de rug of rond het bekken, lees dan over bilpijn, pijn in de bovenrug of bekkenpijn.

Wat doet de rug?

Om rugklachten te begrijpen, kijk ik eerst naar wat de rug doet. De rug heeft verschillende taken, die bij bijna elke beweging samen meedoen.

Een van die taken is dragen. De wervelkolom draagt het hoofd, de romp en de armen, en geeft dat gewicht via het heiligbeen en het bekken door naar de benen. De tussenwervelschijven vangen daarbij druk op en verdelen die over de wervels.

Een andere taak is bewegen. De rug buigt, strekt, buigt opzij en draait, bijvoorbeeld bij bukken, omkijken of uitstappen uit de auto. Elke wervel beweegt daarbij een klein stukje mee. De onderrug, de bovenrug en de nek doen elk hun deel: in de onderrug gaan vooral buigen en strekken goed, draaien gebeurt voor een groter deel in de bovenrug.

Daarnaast stabiliseert de rug. Dat doet hij niet alleen, maar samen met andere spieren: de diepe buikspieren, het middenrif, de bekkenbodem, de bilspieren en de spieren rond de heup. Samen geven ze de romp stevigheid, zodat kracht van de benen via het bekken en de rug naar de armen kan worden doorgegeven, en andersom, bijvoorbeeld bij tillen, bij elke stap en bij lang staan.

De rug als schakel in de keten

De rug ligt midden in de keten, tussen het bekken en het hoofd. Mechanisch steunt de wervelkolom op het bekken, dat op zijn beurt weer steunt op de heupen, knieën, enkels en voeten. Onderaan werkt de onderrug samen met het heiligbeen en het SI-gewricht. Aan de bovenkant heeft de wervelkolom verbindingen met de ribben en de schouders, die helpen bij rotatie van de wervelkolom tijdens lopen en rennen. De beweging van de schouders is weer afhankelijk van de ellebogen, polsen en handen.

Door al deze relaties met de rest van het lichaam is het niet mogelijk om de wervelkolom als een op zichzelf staande structuur te zien. Wie wil begrijpen hoe rugklachten zijn ontstaan, moet het hele lichaam onderzoeken.

Doet de onderrug een taak minder goed, dan nemen andere schakels het over. Buigt de onderrug minder, dan moeten de heupen en de knieën meer doen om toch te bukken. Draait de rug minder mee, dan moeten bij lopen het bekken en de schouders dat opvangen. Geeft de rug minder stevigheid bij tillen, dan kunnen de lange rugspieren, de bilspieren of de spieren rond de heup meer werk gaan doen. Zo kan een klacht ontstaan in de bil, de heup, het bekken of de bovenrug, terwijl de onderrug eraan meedoet.

Andersom kan de onderrug ook de schakel zijn die werk overneemt. Bewegen de heupen minder goed, dan kan de onderrug bij bukken en lopen meer moeten buigen en draaien. Draait de bovenrug minder, bijvoorbeeld na lang gebogen zitten, dan kan de onderrug meer moeten meedraaien. Beweegt het heiligbeen of het bekken minder soepel, dan komen de krachten van elke stap anders in de onderrug binnen. De onderrug wordt dan anders of zwaarder belast, en zo kan er ook in de onderrug een klacht ontstaan.

Daarnaast is er de fysiologische verbinding. In het wervelkanaal liggen het ruggenmerg en de zenuwwortels, beschermd door de wervels. Tussen de wervels verlaten de zenuwen de wervelkolom; vanuit de onderrug en het heiligbeen lopen ze naar het bekken, de bil en de benen, en een deel ervan vormt samen de heupzenuw. Bloedvaten zorgen dat spieren, banden, gewrichten en wervels zuurstof en voedingsstoffen krijgen en dat afvalstoffen worden afgevoerd. Zo hangt de rug via zenuwen en bloedvaten samen met het bekken en de benen.

Hoe botten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.

Mogelijke oorzaken van rugpijn

Bij rugklachten kijk ik naar meerdere lagen. Het kan gaan om een overbelasting van de spieren, de banden, de kleine wervelgewrichten of de tussenwervelschijven in de rug zelf. Maar de reden van die overbelasting kan ook in het bekken, de heupen of de bovenrug liggen, of verder weg in de benen. De volgende factoren worden in verband gebracht met lage rugpijn:

• het verrichten van zwaar lichamelijk werk, veel tillen en het veelvuldig draaien en buigen van de romp;
• lang zitten of lang autorijden, en eenzijdige belasting zoals computerwerk;
• werkgerelateerde stress, zoals monotoon werk of veel werkdruk;
• overgewicht.

Ook iets uit het verleden kan meespelen. Mogelijke oorzaken voor een verstoring in het lichaam zijn: een ongeluk, een operatie (ook in de buik), een bevalling, ontstekingen, eenzijdige belasting, een stressvolle periode, een val of een kneuzing. Zolang het lichaam dat kan opvangen, merkt u daar soms niets van.

De plek waar het pijn doet, is niet altijd de plek waar het probleem begint. Waar het bij u vandaan komt, verschilt per persoon en blijkt uit onderzoek.

Waarom rugklachten terug kunnen komen

Bij rugklachten die steeds terugkomen of langzaam herstellen, is de overbelaste plek soms niet het hele verhaal. Herstelt het weefsel in de onderrug, maar blijft de reden van de overbelasting bestaan, dan kan dezelfde plek opnieuw te veel te verduren krijgen.

Hoe beschadigd weefsel zoals een spier of band herstelt, leest u bij de fasen van weefselherstel.

Wat doet een osteopaat bij rugklachten?

Ik begin met een gesprek over uw klachten: waar u de pijn voelt, bij welke bewegingen, en wat uw lichaam eerder heeft meegemaakt, zoals een val, een blessure, een operatie of een bevalling.

Daarna onderzoek ik met mijn handen het hele lichaam. Ik kijk hoe de rug zijn taken doet: hoe hij buigt, strekt en draait, hoe de romp stevigheid krijgt als u tilt of op één been staat, en hoe het heiligbeen en het bekken meebewegen. Ik onderzoek ook de heupen, de bovenrug, de ribben en de benen, en de gebieden waar de zenuwen en bloedvaten van de rug doorheen lopen.

Ik richt me niet alleen op de overbelaste structuur, maar ga op zoek naar de schakels in de keten die bij uw klacht meespelen. Met manuele technieken optimaliseer ik de samenwerking tussen spieren, pezen, botten, banden, gewrichten, zenuwen en bloedvaten. Door de oorzaak van de overbelasting aan te pakken, is het mogelijk dat de klachten herstellen en ook wegblijven. Waar nodig krijgt u persoonlijk advies, afgestemd op wat ik bij u zie.

Een afspraak duurt 40 minuten en u heeft geen verwijzing nodig. Hoe een afspraak verloopt, leest u bij het behandeltraject. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.