Osteo Center Osteopathie

Peesontsteking: tendinitis, tendinose en tendinopathie

Peesontsteking is de gangbare naam voor pijn aan een pees die geprikkeld of overbelast is, bijvoorbeeld bij de elleboog, de hiel, de knie of de schouder. In de zorg wordt zo'n klacht tegenwoordig vaker tendinopathie genoemd, omdat er in een pees met langdurige klachten zelden een klassieke ontsteking wordt gevonden. Hier leest u wat een pees is, wat die termen betekenen, waar peesklachten voorkomen en hoe een pees herstelt.

Osteopaat onderzoekt de voet en enkel van een cliënt

Peesontsteking in het kort

  • Een pees Een streng van collageenvezels die de spier aan het bot verbindt.
  • Tendinitis Betekent letterlijk ontsteking van een pees.
  • Tendinopathie De verzamelnaam voor pijn en verandering in een pees, met of zonder ontsteking.
  • Belasting Een pees heeft trekkracht nodig om te herstellen, maar niet meer dan hij op dat moment aankan.
  • Veel plekken Elleboog, hiel, knie, schouder, pols en heup zijn bekende plekken.

Wat is een pees?

Een pees is het stevige, witte uiteinde van een spier, waarmee die aan het bot vastzit; via de pees brengt de spier zijn kracht over op het bot en beweegt zo een gewricht. Pezen bestaan vooral uit collageenvezels die strak naast elkaar liggen, in de richting van de trekkracht. Daardoor is een pees enorm sterk voor zijn dikte en rekt hij maar weinig. Tussen de vezels liggen cellen, de tenocyten, die het collageen aanmaken en onderhouden. Een pees is minder doorbloed dan een spier.

De overgang van pees naar bot heet de aanhechting; daar gaan de collageenvezels geleidelijk over in kraakbeen en bot, en komt de trekkracht van de hele spier samen op een klein oppervlak. Sommige pezen lopen door een koker, de peesschede, gevuld met vocht zodat de pees soepel kan glijden, bijvoorbeeld bij de pols en de vingers.

Wat is een peesontsteking?

Met peesontsteking wordt in het dagelijks taalgebruik een pijnlijke pees bedoeld: een pees die pijn doet bij belasting, bij het aanspannen van de spier of bij druk, en die na rust stijf kan aanvoelen. De plek kan gezwollen of verdikt zijn. Zo'n klacht wordt in verband gebracht met een pees die meer of anders is belast dan hij op dat moment aankon. Waar die overbelasting bij iemand vandaan komt, verschilt per persoon. Peesklachten kunnen ook een oorzaak buiten het bewegingsapparaat hebben, bijvoorbeeld een reumatische aandoening of bepaalde medicijnen. Iets anders is een acute peesblessure, bij een val, een misstap of een plotselinge krachtige beweging; is de pees daarbij gedeeltelijk of helemaal gescheurd, dan heet dat een peesruptuur.

Tendinitis, tendinose of tendinopathie: waarom de naam is veranderd

Tendinitis betekent letterlijk ontsteking van een pees: tendo is pees, en de uitgang -itis staat voor ontsteking. Toen weefsel van pezen met langdurige klachten onder de microscoop werd bekeken, bleek het beeld anders: de klassieke ontstekingscellen werden zelden gevonden. Wat wel werd gezien, was een veranderde pees: de collageenvezels lagen niet meer netjes naast elkaar, er zat meer vocht tussen en er waren kleine bloedvaatjes en zenuwtakjes het weefsel ingegroeid. Voor die veranderde, niet-ontstoken pees kwam de naam tendinose, met de uitgang -ose, die staat voor een verandering van het weefsel zonder ontsteking. Later onderzoek laat zien dat ontstekingsprocessen wel een rol kunnen spelen, maar niet zoals bij een gewone ontsteking.

Omdat zonder weefselonderzoek niet is vast te stellen wat er precies in een pees gebeurt, wordt nu meestal de bredere term tendinopathie gebruikt: -pathie betekent simpelweg aandoening. Tendinopathie zegt dus dat er iets met de pees is, zonder uitspraak over het hoe. Hetzelfde ziet u terug in de namen van klachten: een tennisarm heette epicondylitis en wordt nu ook epicondylalgie genoemd, pijn bij de epicondyl. Een echte ontsteking komt wel voor, vooral in de peesschede, met warmte, zwelling en soms een krakend gevoel bij bewegen. Dat heet een peesschedeontsteking of tenosynovitis. Bij een pees zonder schede, zoals de achillespees, kan het weefsel direct om de pees heen ontstoken raken; dat heet paratenonitis.

Waar komen peesklachten voor?

Peesklachten komen vooral voor op plekken waar een pees veel trekkracht moet doorgeven, waar hij om een bot heen loopt of waar hij op een klein oppervlak aan het bot vastzit. Bekende voorbeelden:

  • de elleboog: aan de buitenkant bij de aanhechting van de strekspieren van pols en vingers (de tennisarm), aan de binnenkant bij de buigspieren (de golfersarm);
  • de hiel: de achillespees, die de kuitspieren met het hielbot verbindt, en de peesplaat onder de voet, bij de klacht die bekendstaat als hielspoor; die peesplaat, de fascia plantaris, is strikt genomen geen pees maar een plaat van bindweefsel;
  • de knie: de knieschijfpees onder de knieschijf, bekend als jumper's knee; over andere pijn rond de knieschijf leest u bij het patellofemoraal pijnsyndroom;
  • de schouder: de pezen van de rotatorenmanchet, de spieren die de kop van de bovenarm in de kom houden, en de pees van de biceps (zie schouderklachten);
  • de pols en de duim: de pezen die daar door peesschedes lopen;
  • de heup: de pezen van de bilspieren op het botuitsteeksel aan de zijkant van de heup.

Belasting, belastbaarheid en peesherstel

Een pees past zich aan aan de belasting die hij krijgt. De tenocyten voelen de trekkracht op de vezels en maken daarop collageen aan, in de richting van die kracht. Wordt een pees regelmatig belast, dan wordt hij stijver en sterker; blijft belasting lang uit, dan wordt hij zwakker. Dat aanpassen kost tijd, want pezen hebben weinig bloedvaten en de cellen vernieuwen het collageen langzaam. Neemt de belasting sneller toe dan de pees zich kan aanpassen, dan raakt hij overbelast.

Belastbaarheid is hoeveel een pees op dat moment aankan; belasting is wat er van hem gevraagd wordt. Zolang die twee bij elkaar passen, krijgt de pees de prikkel die hij nodig heeft. Is de belasting groter dan de belastbaarheid, dan kan het weefsel verder veranderen en begint het herstel deels opnieuw. Hoe het herstel van weefsel in fasen verloopt, leest u bij weefselherstel. Hoeveel belasting op welk moment past, verschilt per pees, per klacht en per persoon. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.

Peesklachten en de keten

Een pees is de schakel tussen een spier en een bot, en daarmee een schakel in een keten. Neem de achillespees. De trekkracht die hij bij elke stap moet doorgeven, hangt af van hoe de kuitspieren werken, hoe ver de enkel kan buigen, hoe de voet neerkomt en afzet, en hoe de knie en de heup daarboven de stap verdelen. Kan de enkel minder ver buigen, dan kan de pees bij elke stap anders moeten werken. Zo kan de belasting van één pees toenemen door iets dat elders in de keten anders beweegt, terwijl de pees zelf gezond was. Andersom kan het lichaam zich aan een pijnlijke pees aanpassen: de stap kan korter worden, de voet kan anders worden neergezet en andere schakels kunnen werk overnemen. Wat daarbij bij iemand meespeelt, verschilt per persoon. Hoe botten, gewrichten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen als één geheel samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.

Afspraak maken

Veelgestelde vragen

Antwoorden op de vragen die ik het vaakst krijg.

Wat is een peesontsteking?

De gangbare naam voor een pijnlijke, geprikkelde of overbelaste pees. In de zorg wordt zo'n klacht nu vaker tendinopathie genoemd, omdat er bij langdurige klachten zelden een klassieke ontsteking in de pees wordt gevonden.

Wat is het verschil tussen tendinitis en tendinopathie?

Tendinitis betekent ontsteking van een pees. Tendinopathie is de bredere term voor pijn en verandering in een pees, met of zonder ontsteking. Omdat zonder weefselonderzoek niet vast te stellen is wat er in de pees gebeurt, wordt tendinopathie het meest gebruikt.

Wat betekent tendinose?

Een verandering in het weefsel van de pees zonder klassieke ontsteking: de collageenvezels liggen minder geordend, er zit meer vocht tussen en er zijn kleine bloedvaatjes en zenuwtakjes ingegroeid. De uitgang -ose staat voor zo'n verandering, -itis voor ontsteking.

Wat is een pees?

Het stevige uiteinde van een spier, waarmee die aan het bot vastzit. Een pees bestaat vooral uit collageenvezels die in de richting van de trekkracht liggen, en brengt de kracht van de spier over op het bot.

Wat is een peesblessure?

Een beschadiging van een pees. Dat kan een overbelasting zijn (tendinopathie) of een acuut letsel, zoals een gedeeltelijke of volledige scheur (peesruptuur) na een val, een misstap of een plotselinge krachtige beweging.

Hoe herstelt een pees?

De cellen in de pees maken nieuw collageen aan en leggen dat in de richting van de trekkracht die op de pees werkt. Dat gaat langzaam, omdat een pees weinig bloedvaten heeft. Belasting die past bij wat de pees aankan, is daarbij het signaal voor herstel; te veel belasting kan het weefsel opnieuw veranderen.

Wat is een peesschedeontsteking?

Een ontsteking van de koker waar sommige pezen doorheen glijden, bijvoorbeeld bij de pols en de duim. Anders dan bij tendinopathie is hier wel sprake van een echte ontsteking, met warmte, zwelling en soms een krakend gevoel bij bewegen. De medische naam is tenosynovitis.

Bram Hulsbos, osteopaat

Geschreven door

Bram Hulsbos, osteopaat

Osteopaat in Amsterdam West en Haarlem. Ingeschreven in het register van de Nederlandse Osteopathie Federatie (NOF) en lid van de Nederlandse Vereniging voor Osteopathie (NVO).

Meer over mij →

Praktijken in Amsterdam West en Haarlem

Amsterdam West

Jan Evertsenstraat 8 H
1056 EC Amsterdam
(in studio Bluebirds)

Haarlem

Gedempte Oude Gracht 144
2011 GX Haarlem

Parkeren in parkeergarage De Kamp, naast de praktijk.