Stijve nek

Wat is een stijve nek?

Een stijve nek is geen diagnose, maar een beschrijving van wat u merkt: de nek beweegt minder ver of minder soepel. Het is een vorm van nekklachten. Om te begrijpen waar die stijfheid kan zitten, helpt het om te weten hoe de nek in lagen is opgebouwd.

De basis zijn zeven halswervels. De bovenste twee zijn anders gebouwd dan de rest. De eerste halswervel, de atlas, is een ring waarop het hoofd rust; tussen het achterhoofd en de atlas knikt u ja. De tweede halswervel, de draaier, heeft een tap waar de atlas omheen draait; daar gebeurt een groot deel van het nee schudden. De vijf wervels daaronder hebben tussenwervelschijven en bewegen elk een klein stukje mee bij buigen, strekken, kantelen en draaien. Aan de achterkant zitten links en rechts kleine gewrichtjes tussen de wervels, elk met een kapsel en banden eromheen.

Over de wervels liggen verschillende lagen spieren. Diep tegen de voorkant van de wervels liggen de diepe nekbuigers. Hoog achter in de nek, tussen het achterhoofd en de bovenste twee wervels, liggen kleine korte nekspieren. Daarover lopen langere spieren langs de nek naar beneden. Aan de buitenkant liggen de monnikskapspier, van het achterhoofd naar het schouderblad en het sleutelbeen, en de schouderbladheffer, van de bovenste halswervels naar het schouderblad. Aan de zijkant lopen de kopdraaier, van achter het oor naar het borstbeen en het sleutelbeen, en de scheve halsspieren, van de halswervels naar de bovenste ribben. Tussen al die lagen door lopen zenuwen en bloedvaten.

Hoe voelt een stijve nek?

Een stijve nek kan zich op verschillende manieren laten merken. Mensen met een stijve nek merken bijvoorbeeld:

• moeite met omkijken naar één kant, bijvoorbeeld bij het achteruitrijden of oversteken;
• het gevoel dat de nek vastzit of op slot staat;
• stijfheid die u vooral 's ochtends merkt, of na lang in dezelfde houding;
• pijn of een trekkend gevoel bij knikken of het hoofd kantelen;
• stijfheid die doortrekt naar de schouders of de bovenrug;
• hoofdpijn die samengaat met de stijve nek.

Soms ontstaat een stijve nek ineens, en staat het hoofd wat scheef omdat recht draaien niet lukt. Dat heet ook wel een scheefhals of torticollis. Bij baby's betekent dat woord iets anders; daarover leest u bij torticollis bij baby's.

Wat doet de nek?

Om een stijve nek te begrijpen, kijk ik eerst naar wat de nek doet. Hij heeft verschillende taken, die bij bijna elke beweging van het hoofd samen meedoen.

Een van die taken is het hoofd dragen. Het hoofd is zwaar, en de nek draagt het de hele dag, of u nu zit, staat of loopt. Hoe verder het hoofd naar voren komt, bijvoorbeeld boven een telefoon, hoe harder de spieren achter in de nek moeten werken om het op zijn plek te houden.

Een andere taak is bewegen en richten. De nek draait, knikt en kantelt het hoofd, zodat uw ogen en oren kunnen volgen wat er om u heen gebeurt: omkijken op de fiets, opzij kijken bij het oversteken, omhoog kijken naar een plank. Het draaien gebeurt voor een groot deel hoog in de nek, tussen de eerste en de tweede halswervel; het knikken tussen het achterhoofd en de eerste halswervel. De lage nek en de bovenrug bewegen daarbij mee.

Daarnaast stabiliseert de nek het hoofd. Dat doet hij niet alleen, maar samen met andere spieren: de diepe nekbuigers, de korte nekspieren hoog achter in de nek, de spieren naar de schouderbladen en de spieren van de bovenrug. Samen houden ze het hoofd stil en rechtop terwijl de rest van het lichaam beweegt, bijvoorbeeld bij lopen, hardlopen of staan in een schuddende tram. De korte nekspieren geven daarbij voortdurend informatie door over de stand van het hoofd.

De nek als schakel in de keten

De nek ligt tussen het hoofd en de romp. Mechanisch is hij verbonden met het achterhoofd en via de spieren met de kaak, met de bovenrug en de bovenste ribben eronder, en via spieren met de schouderbladen, de sleutelbeenderen en het borstbeen. Wat er in de nek gebeurt, merkt de rest van de keten, en andersom.

Doet de nek een taak minder goed, dan nemen andere schakels het over. Draait de nek minder ver, dan moeten de bovenrug en de schouders meer meedraaien om toch achterom te kijken; soms draait u dan met uw hele romp mee. Houden de diepe spieren het hoofd minder goed stil, dan kunnen de grotere spieren aan de buitenkant, zoals de monnikskapspier en de schouderbladheffer, meer werk gaan doen. Zo kan een klacht ontstaan in de schouders, de bovenrug of tussen de schouderbladen, terwijl de nek eraan meedoet.

Andersom kan de nek ook de schakel zijn die werk overneemt. Beweegt de bovenrug weinig, bijvoorbeeld na lang gebogen zitten, dan moet de nek meer buigen en strekken om het hoofd op de goede plek te krijgen. Bewegen de bovenste ribben minder soepel, dan moeten de scheve halsspieren, die van de nek naar die ribben lopen, anders werken. Ligt een schouderblad minder stevig, dan kan de schouderbladheffer meer spanning naar de nek doorgeven. En klemt u veel met uw kiezen, dan werken de kauwspieren harder; zij werken nauw samen met de spieren hoog in de nek en aan het achterhoofd. Meer daarover leest u bij kaakklachten. De nek wordt dan anders of zwaarder belast, en zo kan er ook in de nek een klacht ontstaan.

Daarnaast is er de fysiologische verbinding. Tussen de halswervels verlaten de zenuwen het ruggenmerg die de schouder, de arm en de hand aansturen, en ook de spieren van de schouderbladen en het middenrif. Door openingen in de halswervels loopt aan beide kanten een slagader omhoog naar het hoofd, en aan de voorkant van de hals lopen de halsslagaders. Ook de bloedvaten die de nekspieren zelf van zuurstof en voedingsstoffen voorzien en afvalstoffen afvoeren, lopen tussen de lagen door. Zo is de nek de doorgang tussen romp en hoofd, en hangt hij via zenuwen en bloedvaten samen met het hoofd en de arm.

Hoe botten, spieren, pezen, bloedvaten en zenuwen samenwerken, leest u bij het lichaam als keten.

Wat kan meespelen bij een stijve nek?

Bij een stijve nek kijk ik naar meerdere lagen. Het kan gaan om een overbelasting van de spieren, de kapsels van de kleine gewrichtjes of de banden in de nek zelf. Maar de reden van die overbelasting kan ook in de bovenrug, de schouders, de ribben of de kaak liggen, of verder weg in het lichaam. Factoren die in verband worden gebracht met een stijve nek zijn bijvoorbeeld:

• lang in dezelfde houding met het hoofd naar voren, bijvoorbeeld bij computerwerk;
• een onverwachte, snelle beweging van het hoofd;
• een stressvolle periode;
• lang omhoog kijken of veel werk boven het hoofd, bijvoorbeeld bij klussen aan een plafond;
• een val, een ongeluk of een eerdere blessure aan nek, schouder of bovenrug, zoals een whiplash.

De plek waar het pijn doet, is niet altijd de plek waar het probleem begint. Waar het bij u vandaan komt, verschilt per persoon en blijkt uit onderzoek.

Hoe ik als osteopaat een stijve nek onderzoek en behandel

Ik begin met een gesprek over uw klachten: welke bewegingen moeizaam gaan, wanneer u de stijfheid het meest merkt, en wat uw lichaam eerder heeft meegemaakt, zoals een val, een ongeluk, een blessure of een operatie.

Daarna onderzoek ik met mijn handen het hele lichaam. Ik kijk hoe de nek zijn taken doet: hoe ver en hoe soepel hij draait, knikt en kantelt, hoe de hoge en de lage nek samenwerken en hoe stil het hoofd blijft als de rest beweegt. Ik onderzoek ook de bovenrug, de ribben, de schouderbladen, de schouders en de kaak, en de gebieden waar de zenuwen en bloedvaten van de nek doorheen lopen.

Ik ga op zoek naar de schakels in de keten die bij uw klacht meespelen. Met manuele technieken optimaliseer ik de samenwerking tussen spieren, pezen, botten, banden, gewrichten, zenuwen en bloedvaten. Door de oorzaak van de overbelasting aan te pakken, is het mogelijk dat de klachten herstellen en ook wegblijven. Waar nodig krijgt u persoonlijk advies, afgestemd op wat ik bij u zie.

Een afspraak duurt 40 minuten en u heeft geen verwijzing nodig. Twijfelt u over uw klachten, overleg dan met uw huisarts.